सिन्धुली,०१ बैशाख— पछिल्लो समय निर्माण सामग्रीमा देखिएको निरन्तर मूल्यवृद्धिले सिन्धुली जिल्लामा सञ्चालित विकास निर्माणका कामहरू गम्भीर रूपमा प्रभावित भएका छन् । इन्धनको मूल्यमा भएको वृद्धिसँगै ढुवानी खर्च बढ्नु, कच्चा पदार्थको आपूर्तिमा अवरोध आउनु तथा बजारमा अस्थिरता सिर्जना हुनुका कारण निर्माण क्षेत्र अहिले अभूतपूर्व दबाबमा परेको देखिन्छ । यस अवस्थाले केवल सरकारी तथा ठूला आयोजना मात्र नभई साना निर्माण व्यवसायी, निजी आवास निर्माण गर्ने सर्वसाधारण तथा स्थानीय तहका योजनाहरू समेत प्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित भएका छन् ।

जिल्लामा सञ्चालित अधिकांश पूर्वाधारसम्बन्धी आयोजना अहिले लागत वृद्धिको समस्यासँग जुधिरहेका छन् । निर्माण व्यवसायीहरूका अनुसार दैनिक रूपमा निर्माण सामग्रीको मूल्य परिवर्तन भइरहँदा योजना कार्यान्वयनमा गम्भीर चुनौती उत्पन्न भएको छ । बजारको अस्थिरताले गर्दा ठेक्का सम्झौताका आधारमा तय गरिएका लागत अनुमानहरू यथार्थसँग मेल नखाने अवस्था सिर्जना भएको छ । यसले निर्माण कार्यमा ढिलाइ, गुणस्तरमा सम्झौता तथा कतिपय अवस्थामा काम नै ठप्प हुने स्थिति उत्पन्न गरेको छ ।

निर्माण व्यवसायी संघ सिन्धुलीका अध्यक्ष उद्धवप्रसाद दाहालले हालको अवस्थालाई ‘अत्यन्तै जटिल र असहज’ भन्दै चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । उनका अनुसार निर्माण सामग्रीको मूल्य यति तीव्र गतिमा बढिरहेको छ कि व्यवसायीहरूलाई लागत अनुमान गर्नसमेत कठिन भइरहेको छ । “आज किनेको सामान भोलि त्यही मूल्यमा पाइँदैन,” उनले भने, “पहिले प्रतिबोरा सात सय रुपैयाँमा पाइने सिमेन्ट अहिले आठ सय पचास रुपैयाँ पुगेको छ । डन्डी (रड) को मूल्य पनि प्रतिकेजी करिब ९२–९३ रुपैयाँबाट बढेर एक सय सात रुपैयाँ पुगेको छ ।”

दाहालका अनुसार यस्तो अप्रत्याशित मूल्यवृद्धिले विशेष गरी साना निर्माण व्यवसायीलाई बढी प्रभावित पारेको छ । साना ठेकेदारहरू सामान्यतया सीमित पूँजीमा काम गर्ने भएकाले उनीहरूलाई मूल्यवृद्धिको झट्का सहन गाह्रो भइरहेको छ । एक वर्षभित्र सम्पन्न गर्नुपर्ने दुई करोड रुपैयाँसम्मका योजनाहरूमा मूल्य समायोजनको प्रावधान नहुँदा उनीहरू थप समस्यामा परेका छन् । यसले गर्दा कतिपय ठेकेदारहरू घाटा बेहोरेर काम गर्न बाध्य भएका छन् भने केहीले काम नै छोड्ने अवस्था समेत सिर्जना भएको छ ।

जिल्लामा हाल एक सयभन्दा बढी साना निर्माण व्यवसायी सक्रिय रहेको अनुमान छ । तीमध्ये धेरैजसोले स्थानीय तह, प्रदेश तथा संघीय सरकारमार्फत सञ्चालन गरिएका योजनाहरूमा काम गरिरहेका छन् । तर लागत बढ्दै जाँदा उनीहरूको आर्थिक अवस्था कमजोर हुँदै गएको छ । निर्माण सामग्रीको मूल्य वृद्धि, बैंक ऋणको दबाब र भुक्तानी प्रक्रियामा ढिलाइजस्ता समस्याले उनीहरूलाई थप संकटमा धकेलेको छ ।

सडक निर्माण क्षेत्रमा त झन् समस्या गहिरिएको छ । बिटुमिन (डामर) को अभाव र यसको मूल्यवृद्धिले सडक निर्माण कार्यमा उल्लेखनीय असर परेको छ । व्यवसायीहरूका अनुसार आवश्यक मात्रामा बिटुमिन उपलब्ध नहुँदा सडक कालोपत्रे गर्ने काम रोकिएको छ । यसले निर्धारित समयमा आयोजना सम्पन्न गर्न थप चुनौती सिर्जना गरेको छ ।

पूर्वाधार विकास कार्यालय सिन्धुलीका प्रमुख लक्ष्मीप्रसाद सापकोटाले पनि मूल्यवृद्धिको असरलाई स्वीकार गरेका छन् । उनका अनुसार चालु आर्थिक वर्षमा कार्यालयमार्फत सञ्चालन भइरहेका ११८ वटा योजनामध्ये अधिकांशमा लागत वृद्धि देखिएको छ । “सबै योजना सम्झौता भइसकेर काम भइरहेको भए पनि सामग्रीको मूल्य बढ्दा प्रगति प्रभावित हुने देखिएको छ,” उनले बताए ।

कार्यालयका अनुसार यस वर्ष जिल्लामा ९७ वटा साना योजना, ११ वटा पक्की पुल र १० वटा सडक योजना सञ्चालनमा छन् । यी योजनाहरू विभिन्न चरणमा रहेका भए पनि अधिकांशले मूल्यवृद्धिको समस्या भोगिरहेका छन् । “व्यवसायीहरू काम गर्न गाह्रो भएको भन्दै पटक–पटक सम्पर्क गरिरहनुभएको छ,” सापकोटाले भने, “तर सम्झौता अनुसार समयमै काम सम्पन्न गर्नुपर्ने बाध्यता पनि छ, जसले दुबै पक्षलाई दबाबमा राखेको छ ।”

इन्धनको मूल्यवृद्धिले ढुङ्गा, गिटी, बालुवा जस्ता नदीजन्य निर्माण सामग्रीको मूल्यसमेत उल्लेखनीय रूपमा बढाएको छ । यी सामग्रीहरू निर्माण कार्यका आधारभूत घटक भएकाले तिनको मूल्यवृद्धिले सम्पूर्ण लागतमा सीधा प्रभाव पारेको छ । ढुवानी खर्च बढ्दा दुर्गम क्षेत्रका आयोजनाहरू झन् महँगा भएका छन् ।

स्थानीय तहहरूले सञ्चालन गरेका विकास आयोजनाहरू पनि यस समस्याबाट अछुतो छैनन् । बजेट सीमित हुँदा र लागत बढ्दै जाँदा कतिपय योजनाहरू अधुरा रहने खतरा बढेको छ । कतिपय स्थानमा योजना कटौती गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ भने केहीमा कामको गति सुस्त भएको छ ।

यसबीच, निजी आवास निर्माण गर्ने सर्वसाधारणसमेत अन्योलमा परेका छन् । निर्माण सामग्रीको मूल्य अत्यधिक बढेपछि घर बनाउने योजना बनाएका धेरै परिवारहरूले आफ्नो योजना स्थगित गरेका छन् । कमलामाई नगरपालिका–४ का रामु भुजेल भन्छन्, “घर बनाउने सोच बनाएका थियौँ, तर अहिले सामग्रीको मूल्य यति बढेको छ कि सुरु गर्ने आँट नै आएको छैन ।”

विशेषज्ञहरूका अनुसार निर्माण क्षेत्र देशको आर्थिक गतिविधिको महत्वपूर्ण हिस्सा हो । यस क्षेत्रमा आएको मन्दीले रोजगारी, उत्पादन तथा समग्र अर्थतन्त्रमा नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ । निर्माण कार्य सुस्त हुँदा मजदुरहरू बेरोजगार हुने, स्थानीय बजारमा कारोबार घट्ने र सरकारी राजस्वमा समेत असर पर्ने सम्भावना रहन्छ ।

अर्थविद्हरूले मूल्यवृद्धिको समस्या समाधान गर्न दीर्घकालीन नीतिगत हस्तक्षेप आवश्यक रहेको बताउँछन् । उनीहरूका अनुसार निर्माण सामग्रीको आपूर्ति प्रणाली सुदृढ बनाउने, बजार अनुगमन प्रभावकारी गर्ने तथा आवश्यक परेको खण्डमा मूल्य समायोजनको व्यवस्था लागू गर्नुपर्ने आवश्यकता छ ।

सरकारले पनि यस समस्यालाई गम्भीर रूपमा लिनुपर्ने माग उठ्न थालेको छ । निर्माण व्यवसायीहरू, स्थानीय तहका प्रतिनिधिहरू तथा सरोकारवालाहरूले मूल्यवृद्धिको समस्या समाधान गर्न तत्काल पहल गर्न सरकारसँग आग्रह गरेका छन् ।

समग्रमा, निर्माण सामग्रीको मूल्यवृद्धिले सिन्धुली जिल्लामा विकास निर्माणका कामहरूमा व्यापक असर पारेको छ । साना ठेकेदारदेखि ठूला आयोजना, स्थानीय तहदेखि सर्वसाधारणसम्म सबै प्रभावित भएका छन् । यदि समयमै प्रभावकारी उपायहरू अवलम्बन गरिएन भने यसले जिल्लाको समग्र विकास प्रक्रियामा दीर्घकालीन असर पार्ने निश्चित देखिन्छ ।