“संघीय निर्वाचनले राजनीतिक संकेत दिन्छ, तर स्थानीय निर्वाचनको फैसला वडाको जनसम्पर्क, उम्मेदवारको काम र नगरवासीको अनुभवले पनि निर्धारण गर्छ ।”

सिन्धुली,२२ कात्तिक — चुनावको मैदानमा कहिलेकाहीँ परिणामले जित्ने उम्मेदवार मात्र घोषणा गर्दैन, राजनीतिका पुराना समीकरणमाथि नयाँ प्रश्न पनि खडा गर्छ । सिन्धुलीको कमलामाई नगरपालिकाको आगामी स्थानीय निर्वाचनलाई हेर्दा अहिले त्यस्तै राजनीतिक बहस सुरु भएको छ ।

२०७९ को स्थानीय निर्वाचनमा नेपाली काँग्रेसले नगरप्रमुख जित्यो, नेकपा एमालेले वडा तहमा सबैभन्दा बढी प्रतिनिधित्व हासिल ग¥यो र तत्कालीन माओवादी केन्द्रले दुई वडामा आफ्नो उपस्थिति कायम राख्यो । तर २०८२ को प्रतिनिधिसभा निर्वाचनपछि सिन्धुलीको राजनीतिक दृश्यमा अर्को शक्ति पनि थपिएको छ—राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ।

सिन्धुलीका दुवै प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्रमा रास्वपाका उम्मेदवार निर्वाचित भएपछि कमलामाईको आगामी चुनावी बहस अब पुरानै तीन दलको प्रतिस्पर्धामा मात्र सीमित रहने अवस्था छैन । तर एउटा प्रश्न अझै अनुत्तरित छ, संघीय निर्वाचनमा देखिएको नयाँ राजनीतिक जनमत स्थानीय तहको चुनावमा कसरी अभिव्यक्त होला ?

यसको उत्तर खोज्न कमलामाईको पुरानो चुनावी इतिहास र पछिल्लो निर्वाचनको परिणामलाई सँगसँगै पढ्न आवश्यक छ ।

काँग्रेसले मेयर जित्यो, एमालेले वडा तहमा पकड देखायो :

२०७९ सालको स्थानीय निर्वाचनमा कमलामाई नगरपालिकाको प्रमुखमा नेपाली काँग्रेसका उपेन्द्रकुमार पोखरेल निर्वाचित भए । उनले १४ हजार १८७ मत प्राप्त गर्दा एमालेका महेन्द्रदेव श्रेष्ठले १२ हजार ५७६ मत पाएका थिए । दुई उम्मेदवारबीचको मतान्तर १ हजार ६११ थियो ।

तर नगरप्रमुखको परिणामभन्दा वडा अध्यक्षको नतिजा फरक रह्यो । १४ वडामध्ये एमालेले सात, काँग्रेसले पाँच र तत्कालीन माओवादी केन्द्रले दुई वडा जितेका थिए ।

एमालेले वडा नं. ३, ७, ८, ११, १२, १३ र १४ मा जित हासिल गर्दा काँग्रेसले वडा नं. १, ४, ५, ६ र ९ जितेको थियो । तत्कालीन माओवादी केन्द्र वडा नं. २ र १० मा विजयी भएको थियो ।

यो परिणामको राजनीतिक अर्थ स्पष्ट छ,कमलामाईमा नगरप्रमुखको चुनाव र वडा तहको चुनावमा मतदाताको रोजाइ फरक हुन सक्छ । एउटा दलले नगरको नेतृत्व पाउँदा अर्को दलले वडा तहमा बढी प्रतिनिधित्व हासिल गर्न सक्छ । त्यसैले कमलामाईको चुनावी गणितलाई एउटै चुनावी नतिजाबाट व्याख्या गर्न सकिँदैन ।

२०८२ को निर्वाचन : सिन्धुलीमा रास्वपाको नयाँ अध्याय

२०८२ को प्रतिनिधिसभा निर्वाचनले सिन्धुलीको राजनीतिमा नयाँ बहस जन्माएको छ । निर्वाचन क्षेत्र नं. २ बाट राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका आशिष गजुरेल १७ हजार ९४० मत प्राप्त गरी निर्वाचित भए ।

उनका निकटतम प्रतिस्पर्धी नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीका लेखनाथ दाहालले १४ हजार ७८० मत प्राप्त गरे । एमालेका मनोज जंग थापाले ११ हजार ६०६ र नेपाली काँग्रेसकी सुशीला थिङले ६ हजार ७६० मत पाइन् । गजुरेल र दाहालबीचको मतान्तर ३ हजार १६० थियो ।

यसैगरी निर्वाचन क्षेत्र नं. १ मा पनि रास्वपाका धनेन्द्र कार्की निर्वाचित भए । दुवै निर्वाचन क्षेत्रमा एउटै दलका उम्मेदवार विजयी हुनु सिन्धुलीको पछिल्लो चुनावी इतिहासको उल्लेखनीय परिणाम हो ।

तर यहाँ एउटा तथ्य छुटाउनु हुँदैन । क्षेत्र नं. २ को १७ हजार ९४० मत कमलामाई नगरपालिकाको मात्रै होइन । त्यसमा निर्वाचन क्षेत्रभित्र पर्ने अन्य स्थानीय तहका मत पनि समावेश छन् । त्यसैले यो मतलाई कमलामाईमा रास्वपाले पाएको मत भनेर प्रस्तुत गर्नु गलत हुन्छ ।

तथापि, जिल्लाको संघीय निर्वाचन परिणामले स्थानीय राजनीतिमा नयाँ दलको उपस्थिति र प्रभावबारे अध्ययन गर्नुपर्ने आधार दिएको छ ।

एमालेको प्रश्न : सात वडाको पुरानो आधार कति बदलिएको छ ?

२०७९ मा सात वडा जितेको एमाले कमलामाईको वडा तहमा सबैभन्दा बढी प्रतिनिधित्व गर्ने दल थियो । यो उसको स्थानीय राजनीतिक आधारको महत्वपूर्ण तथ्य हो ।

तर राजनीतिक संगठनको पुरानो आधार हुनु र आगामी निर्वाचनमा उही परिणाम दोहोरिनु एउटै कुरा होइन । पछिल्लो निर्वाचनमा मतदाताको व्यवहार, उम्मेदवारको छवि, स्थानीय नेतृत्व र पार्टीप्रतिको धारणामा परिवर्तन आएको हुन सक्छ ।

२०८२ को प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा क्षेत्र नं. २ बाट एमालेका मनोज जंग थापाले ११ हजार ६०६ मत प्राप्त गरे । यसले एमालेको क्षेत्रगत चुनावी उपस्थिति देखाउँछ । तर त्यो मतलाई कमलामाईका सात वडाको वर्तमान जनमत भनेर बुझ्न मिल्दैन ।

काँग्रेसको चुनौती : जितेको इतिहाससँगै कामको जवाफदेहिता

२०७९ मा नगरप्रमुख जितेको काँग्रेससँग कमलामाईको नगर नेतृत्व सम्हालेको अनुभव छ । पाँच वडा जितेको स्थानीय आधार पनि छ । तर स्थानीय राजनीतिमा विगतको विजय मात्र पर्याप्त हुँदैन । नगरको विकास, सेवा प्रवाह, बजेट कार्यान्वयन र नागरिकका अपेक्षाबारे दलले जवाफ दिनुपर्ने हुन्छ ।

सडक बने कि बनेना ? खानेपानीको समस्या समाधान भयो कि भएन ? बजार व्यवस्थापन कस्तो रह्यो ? शिक्षा र स्वास्थ्य सेवामा सुधार आयो कि आएन ? नगरपालिकाको बजेट नागरिकले महसुस गर्ने विकासमा खर्च भयो कि भएन ?

यी प्रश्नको जवाफ आगामी चुनावी बहसको महत्त्वपूर्ण हिस्सा बन्नेछन् । काँग्रेसका लागि विगतको जनमतसँगै आफ्नो कार्यसम्पादनको सार्वजनिक समीक्षा पनि उत्तिकै आवश्यक हुनेछ ।

नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी : पुरानो आधार र बदलिएको राजनीतिक संरचना

२०७९ मा तत्कालीन माओवादी केन्द्रले कमलामाईका दुई वडा जितेको थियो । २०८२ को प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीका लेखनाथ दाहालले क्षेत्र नं. २ मा १४ हजार ७८० मत प्राप्त गरे।

यो परिणामले क्षेत्र नं. २ मा उक्त पार्टीको चुनावी उपस्थिति देखाउँछ । तर तत्कालीन माओवादी केन्द्रको स्थानीय तहको नतिजा र अहिलेको नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीको क्षेत्रगत मतलाई सीधा तुलना गर्नु उचित हुँदैन । पार्टीको संरचना, राजनीतिक परिस्थिति, उम्मेदवार र मतदाताको प्राथमिकता फरक हुन सक्छन् । त्यसैले स्थानीय तहमा उसको वास्तविक आधार बुझ्न वडागत तथ्यांक आवश्यक हुन्छ ।

रास्वपाको अगाडि स्थानीय संगठनको प्रश्न

प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा सफलता प्राप्त गर्नु र स्थानीय तहमा संगठन स्थापित गर्नु फरक राजनीतिक प्रक्रिया हुन् । संघीय निर्वाचनमा राष्ट्रिय मुद्दा, सरकारप्रतिको धारणा र दलको छविले मतदाताको निर्णय प्रभावित गर्न सक्छ । तर स्थानीय चुनावमा मतदाताले आफ्नो वडा र नगरमा देखेको काम, उम्मेदवारसँगको सम्बन्ध, सामाजिक उपस्थिति र विकाससम्बन्धी योजनालाई पनि मूल्यांकन गर्छन् ।

रास्वपाका लागि अब अध्ययनको विषय संघीय निर्वाचनको मतलाई स्थानीय तहको संगठन र उम्मेदवारसँग कसरी जोड्ने भन्ने हो। स्थानीय नेतृत्व, वडा तहको सक्रियता र नगर विकासको स्पष्ट योजना कस्तो हुन्छ भन्ने कुराले उसको स्थानीय राजनीतिक उपस्थितिको स्वरूप निर्धारण गर्नेछ ।

त्यस्तै, स्थापित दलहरूका लागि बदलिँदो राजनीतिक वातावरणलाई कसरी बुझ्ने र नागरिकको विश्वाससँग आफ्नो संगठनलाई कसरी जोड्ने भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण छ ।

अब कमलामाईको चुनावी बहस दलभन्दा मुद्दामा केन्द्रित हुनुपर्छ

कमलामाईको राजनीति केवल कुन दलले कति वडा जित्यो भन्ने हिसाबमा सीमित हुनु हुँदैन । नगरवासीले आगामी नेतृत्वबाट खोज्ने विषय अझ व्यापक छन् ।
अव्यवस्थित बजार र पार्किङ समस्याको समाधान कसले कसरी गर्छ ?, सडक, ढल र खानेपानीको दीर्घकालीन योजना के छ ? , सरकारी विद्यालय र स्वास्थ्य संस्थाको सेवा कसरी सुधारिन्छ ? , कृषि, पर्यटन र स्थानीय उद्यममार्फत रोजगारी कसरी सिर्जना गरिन्छ ? , नगरपालिकाको बजेट र योजना छनोटमा पारदर्शिता कसरी सुनिश्चित हुन्छ ? , युवालाई विदेश जान बाध्य पार्ने अवस्थालाई स्थानीय अवसरले कसरी सम्बोधन गर्छ ?

चुनावी घोषणापत्रमा यी विषय लेख्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन । विगतको काम, आगामी योजनाको सम्भाव्यता र कार्यान्वयनको स्पष्ट आधार पनि प्रस्तुत गर्नुपर्छ ।

कमलामाईको राजनीतिमा पुरानो इतिहास र नयाँ प्रश्न

२०७९ को स्थानीय निर्वाचनले कमलामाईमा काँग्रेसको नगर नेतृत्व, एमालेको वडा तहको बढी प्रतिनिधित्व र तत्कालीन माओवादी केन्द्रको सीमित तर महत्वपूर्ण उपस्थिति देखाएको थियो । २०८२ को प्रतिनिधिसभा निर्वाचनले भने सिन्धुलीका दुवै क्षेत्रमा रास्वपाको विजयमार्फत नयाँ राजनीतिक उपस्थिति स्थापित गरेको छ ।

यी दुई निर्वाचनका परिणामले कमलामाईको राजनीतिक बहसमा नयाँ प्रश्न थपेका छन् । तर क्षेत्रगत मतलाई नगरको वडागत मत ठानेर कुनै दलको आगामी चुनावी परिणाम घोषणा गर्नु तथ्यगत रूपमा उचित हुँदैन ।

अब आवश्यक छ—मतदान केन्द्रगत विवरण, वडागत मतको तुलनात्मक अध्ययन, उम्मेदवारको कार्यसम्पादन र नगर विकासका योजनाको सार्वजनिक बहस ।

राजनीतिक दलका लागि चुनाव जित्नु एउटा उपलब्धि हुन सक्छ, तर नागरिकका लागि चुनावपछि आउने परिणाम अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छ । कमलामाईले आगामी नेतृत्वबाट खोज्ने कुरा केवल राजनीतिक प्रतिनिधित्व होइन, जवाफदेही शासन, पारदर्शिता र देखिने विकास हो ।

अन्ततः कमलामाईको राजनीतिक भविष्यको बहस एउटा प्रश्नमा आएर ठोक्किन्छ—दलले नागरिकसँग के वाचा गर्छन् भन्नेभन्दा पनि, नागरिकले आफ्नो जीवनमा कस्तो परिवर्तन महसुस गर्न पाउँछन ?