सिन्धुली,०७ मंसिर – सिन्धुली जिल्लाको कमलाखोच क्षेत्र यतिबेला पहेँलो समुन्द्र जस्तै बनेको छ । चिटिक्क फुलिरहेका तोरीका बोटहरूले खेतबारी मात्र होइन, यहाँका किसानको अनुहारमा पनि आशाको चमक थपिदिएको छ । पछिल्ला वर्षहरूमा घट्दो खेती प्रवृत्तिको चपेटामा परेको यस क्षेत्र अहिले भने तोरी खेतीको राम्रो उत्पादनले नयाँ उत्साह बटुलिरहेको छ ।

यस वर्ष समयमै परेको वर्षा, अनुकूल तापक्रम र मौसमको सन्तुलनका कारण कमलाखोचमा तोरी खेती विगतका वर्षहरूको तुलनामा निकै सप्रिएको छ । तेलहन बाली अन्तर्गत पर्ने तोरी यहाँका किसानका लागि परम्परागत बाली भए पनि यसपालि यसको व्यावसायिक महत्व झन् बढ्दै गएको किसानहरू बताउँछन् ।

रानीबास, हत्पते, निपाने, सिर्थौली, हर्षाही, टाँडी तथा दुधौली क्षेत्रका किसानहरूले योजनाबद्ध रूपमा तोरी खेती विस्तार गरेका छन्। केही वर्षअघि बाँझै रहेका जमिनहरू अहिले फुलले ढाकिएका दृश्यले स्थानीयलाई मात्र नभई बाटोमा हिँड्ने यात्रुलाई पनि आकर्षित गर्ने गरेको छ ।

तोरीबाट उत्पादन हुने तेल नेपाली भान्साको अनिवार्य परिकार मानिन्छ । घरेलु प्रयोजनदेखि व्यापारिक रूपमा समेत यसको माग उच्च रहेको छ । कमलाखोचमा उत्पादन भएको तोरी स्थानीय बजारमा मात्र सीमित नहुँदै जिल्ला सदरमुकाम सिन्धुलीमाडी हुँदै छिमेकी जिल्लाका व्यापारीसम्म पुग्ने गरेको छ । यसले किसानलाई नगद आम्दानीको राम्रो माध्यम बनेको छ ।

यहाँ लगाइने तोरीका प्रमुख जातहरूमा सरस्यू, रैची, सानो तोरी र ठूलो तोरी पर्छन् । तीमध्ये रैची र ठूलो तोरीको खेती अत्यधिक हुने गरेको कृषि प्राविधिकहरू बताउँछन्। यी जात उत्पादनका हिसाबले भरपर्दा मात्र होइन, तेल निकाल्न पनि उपयुक्त मानिन्छन् ।

स्थानीय किसानहरूका अनुसार परम्परागत खेती प्रणालीभन्दा उन्नत बीउ र आधुनिक प्रविधि प्रयोग गर्न थालिएपछि उत्पादनमा सुधार आएको हो । कतिपय किसानले सहकारी र कृषि समूहमार्फत बीउ, मल र प्राविधिक सहयोग पाउँदै आएका छन् ।

यद्यपि, चुनौतीहरू पनि कम छैनन् । समय–समयमा आउने किरा, रोग तथा बजार मूल्यको अस्थिरताले किसानलाई चिन्तित बनाउने गरेको छ । “उत्पादन राम्रो भयो भने मात्र होइन, उचित मूल्य पाएनौँ भने मेहनतको अर्थ रहँदैन,” दुधौलीका एक किसानले गुनासो गरे ।

यसका बाबजुद पनि कमलाखोचको तोरी खेतीले सिन्धुलीको कृषि क्षेत्रलाई नयाँ पहिचान दिँदै गएको छ । स्थानीय सरकार र सरोकारवाला निकायले समयमै सिंचाइ, बजार र बीमा व्यवस्था गर्न सके यस क्षेत्र तेलहन उत्पादनको मुख्य केन्द्रमा विकास हुन सक्ने सम्भावना देखिएको छ ।

फुलिरहेको तोरीसँगै कमलाखोचमा आशा पनि फुलिरहेको छ । किसानका हातमा पसिना, खेतमा पहेँलो फूल र मनमा राम्रो भविष्यको सपना—यतिबेला कमलाखोच यही तस्बिरमा सीमित भएको छ ।