1. “अर्नाहरूले गोठ भरिँदै छन्, गाईहरू दाम्लो चुडाउँदै साइड लाग्दै छन् ।”

सिन्धुली,०२ असोज – सशस्त्र जनयुद्धको समयमा जनवादी गणतन्त्रको सपना बोकेर भूमिगत राजनीतिमा सक्रिय भएका सिन्धुलीका ओम ठोक्कर ‘सरल’ अहिले राजनीतिक वृत्तमा कमै सुनिने नाम बनेका छन् । राज्यसँगको संघर्ष, जेल जीवन र जोखिमपूर्ण भूमिगत यात्राका अनेक अध्याय पार गरेका सरलले जनयुद्धको अन्तिम लक्ष्य आफूले कल्पना गरेभन्दा फरक दिशामा गएको अनुभव गरेका छन् ।

 २०५५ सालमा राज्यले सञ्चालन गरेको ‘किलो सेरा टु’ अभियानका क्रममा भएको दमनका घटनामध्ये सिन्धुलीको लंगुरखोला क्षेत्रको घटना उनका लागि सबैभन्दा पीडादायी स्मृतिमध्ये एक हो । असोज २२ गते डकाहाबाट आएका दंगा प्रहरीले जगतबहादुर सुनुवारको घर घेरा हाली चार जनाको हत्या गरेको घटनाका क्रममा सरल पनि प्रभावित भएका थिए । सोही घटनापछि उनी पक्राउ परेका थिए र चार वर्ष जेल जीवन बिताउनुपरेको थियो ।

जनयुद्धकालीन समय सरलका लागि केवल राजनीतिक यात्रा थिएन, जीवन र मृत्युबीचको निरन्तर संघर्ष थियो । राज्य पक्षको कारबाही, पक्राउको जोखिम र संगठनात्मक जिम्मेवारीबीच उनले लामो समय बिताए । आफूले रोजेको राजनीतिक बाटोप्रति प्रतिबद्ध रहँदै उनले मृत्यु वा मुक्तिको संकल्पसहित संघर्ष गरेको बताउने गरेका छन् ।

उनका अनुसार जनयुद्धमा सहभागी धेरै कार्यकर्ताको उद्देश्य सत्ता वा व्यक्तिगत लाभ नभई सामाजिक परिवर्तनको सपना थियो । तर शान्ति प्रक्रिया र संसदीय राजनीतिमा प्रवेशसँगै पार्टीको चरित्र, प्राथमिकता र कार्यशैलीमा आएको परिवर्तनले पुराना कार्यकर्ताको भूमिका कमजोर बनाएको उनको बुझाइ छ ।

२०६३ सालपछि तत्कालीन विद्रोही शक्ति संसदीय राजनीतिमा प्रवेश गरेपछि जनयुद्धकालीन संरचना र सोचमा परिवर्तन आएको सरलको अनुभव छ । उनका अनुसार विगतमा वर्ग संघर्षका आधारमा निर्माण गरिएको राजनीतिक धार समयक्रममा फरक बाटोमा गयो ।

“हामीले जुन उद्देश्यका लागि संघर्ष गरेका थियौँ, समयक्रममा राजनीतिक यात्रा त्यही दिशामा अघि बढेन भन्ने अनुभूति हुन्छ,” सरलको भनाइ उद्धृत गर्दै उनका निकटहरू बताउँछन् ।

उनको बुझाइमा नयाँ राजनीतिक परिस्थितिमा संगठनभित्र आर्थिक प्रभाव, पहुँच र शक्ति भएका पात्रहरू अगाडि आउँदा संघर्षबाट आएका धेरै पुराना कार्यकर्ता पछाडि परे । जनयुद्धकालीन योगदान बोकेका व्यक्तिहरूले आफूलाई नयाँ संरचनामा असहज महसुस गर्न थाले ।

सरल अहिले सक्रिय राजनीतिक भूमिकामा देखिँदैनन् । तर उनी जनयुद्धको इतिहाससँग जोडिएको एउटा जीवित पात्रका रूपमा रहेका छन् । विगतमा सँगै संघर्ष गरेका कतिपय साथीहरू अहिले टाढिएको भए पनि त्यसप्रति उनको व्यक्तिगत गुनासो नरहेको बताइन्छ ।

“परिस्थिति बदलिएपछि मानिसको दृष्टिकोण पनि बदलिन सक्छ,” भन्ने उनको धारणा छ । आफ्नो योगदानको मूल्यांकन पद, शक्ति वा लाभबाट नभई इतिहास र जनताको स्मृतिले गर्ने उनको विश्वास छ ।

नेपालको राजनीतिक परिवर्तनको इतिहासमा धेरै यस्ता पात्र छन्, जसले आन्दोलनका कठिन दिनहरूमा योगदान दिए तर परिवर्तनपछिको संरचनामा उनीहरूको उपस्थिति कमजोर भयो । ओम ठोक्कर ‘सरल’ त्यही पुस्ताका एक प्रतिनिधि पात्र हुन्, जसले संघर्षको कठिन बाटो पार गरे, तर आज सार्वजनिक राजनीतिको केन्द्रबाट टाढा छन् । स्रोत :  लिला पौडेलको फेसबुकपेज