काठमाडौं, २६ जेठ — संसदीय शासन व्यवस्थामा सरकार प्रमुखले राष्ट्रप्रमुखलाई मुलुकको समसामयिक अवस्था, मन्त्रिपरिषद्का निर्णय तथा प्रशासनिक गतिविधिबारे नियमित रूपमा जानकारी गराउने परम्परा स्थापित मानिन्छ । तर प्रधानमन्त्री बालेन शाहले भने राष्ट्रप्रमुखसँगको सम्बन्धलाई मुख्यतः संवैधानिक र संस्थागत सीमाभित्र राख्दै आएका छन् ।

प्रधानमन्त्री शाह राष्ट्रिय महत्त्वका औपचारिक समारोह, संवैधानिक दायित्वसँग सम्बन्धित कार्यक्रम तथा अनिवार्य भेटघाटबाहेक राष्ट्रपति कार्यालय शीतल निवास पुग्ने गरेका छैनन् । राजनीतिक परामर्श, अनौपचारिक संवाद वा नियमित भेटवार्ताका लागि उनी शीतल निवास नजाने गरेको विषयलाई राजनीतिक वृत्तमा चासोका साथ हेरिएको छ ।

सामान्यतः संसदीय अभ्यासअनुसार सरकार प्रमुखले राष्ट्रप्रमुखलाई देशको अवस्था र मन्त्रिपरिषद्का गतिविधिबारे प्रत्यक्ष भेटेरै जानकारी गराउने चलन रहँदै आएको छ । तर प्रधानमन्त्री शाहले यस्तो अभ्यासलाई निरन्तरता नदिएको देखिन्छ । यद्यपि, राष्ट्रपति कार्यालयलाई आवश्यक सरकारी जानकारी भने संस्थागत माध्यमबाट नियमित रूपमा उपलब्ध गराइँदै आएको स्रोतहरूको भनाइ छ ।

प्रधानमन्त्री कार्यालय, मुख्यसचिवको संयन्त्र तथा परराष्ट्र मन्त्रालयमार्फत मन्त्रिपरिषद्का निर्णय, प्रशासनिक प्रतिवेदन र आवश्यक ब्रिफिङहरू राष्ट्रपति कार्यालयमा नियमित रूपमा पठाइने गरिएको छ । यसरी प्रधानमन्त्री स्वयं शीतल निवास नगए पनि सरकार र राष्ट्रपति कार्यालयबीचको औपचारिक सूचना आदानप्रदान भने अवरुद्ध नभएको बताइन्छ ।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार प्रधानमन्त्री शाहले आफूलाई दैनन्दिन राजनीतिक गतिविधि, शक्ति प्रदर्शन वा प्रतीकात्मक भेटघाटभन्दा टाढा राख्दै नतिजामुखी प्रशासन, नीति निर्माण र कार्यपालिकाको प्रभावकारी सञ्चालनमा केन्द्रित गर्ने शैली अवलम्बन गरेका छन् । परम्परागत रूपमा विभिन्न राजनीतिक घटनाक्रम वा शक्ति सन्तुलनका सन्दर्भमा नेताहरू शीतल निवास धाउने प्रवृत्ति रहँदै आएको भए पनि शाहले त्यसबाट दूरी कायम गरेका छन् ।

यसबीच सत्ता साझेदार प्रमुख दल राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछानेको सक्रियता भने शीतल निवासतर्फ उल्लेखनीय देखिएको छ । उनले छोटो अवधिमै दुई पटक राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलसँग विशेष भेटवार्ता गरिसकेका छन् ।

विशेषगरी सोमबार सम्पन्न भेटमा लामिछानेले आफ्नो हालैको उच्चस्तरीय भारत भ्रमणबारे राष्ट्रपति पौडेललाई विस्तृत जानकारी गराएका थिए। भारतीय जनता पार्टीको निमन्त्रणामा भएको पाँचदिने भ्रमणका क्रममा उनले भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी, विदेशमन्त्री एस जयशंकर तथा गृहमन्त्री अमित शाहलगायत शीर्ष नेतृत्वसँग कूटनीतिक र राजनीतिक संवाद गरेका थिए। भ्रमणको संवेदनशीलता र रणनीतिक महत्त्वलाई दृष्टिगत गर्दै सत्ता गठबन्धनका प्रमुख नेताका रूपमा उनले राष्ट्रप्रमुखलाई प्रत्यक्ष ब्रिफिङ गरेको जनाइएको छ ।

दलीय नेताहरूले विदेश भ्रमण तथा कूटनीतिक भेटघाटपछि राष्ट्रप्रमुखसँग परामर्श गर्ने अभ्यासलाई निरन्तरता दिइरहेका बेला देशको कार्यकारी प्रमुख स्वयं अनौपचारिक संवादबाट टाढा रहनुले नयाँ राजनीतिक बहस जन्माएको छ । प्रधानमन्त्री शाहले सार्वजनिक छवि र दलीय राजनीतिभन्दा माथि उठेर काम गर्ने शैलीलाई प्राथमिकता दिएकै कारण शीतल निवाससँगको दूरी कायम रहेको विश्लेषण गरिँदै छ । कतिपयले यसलाई नेपालको राजनीतिक तथा प्रशासनिक संस्कृतिमा विकसित हुँदै गएको नयाँ शासकीय अभ्यासको संकेतका रूपमा समेत व्याख्या गरेका छन् ।